تأثیر نواندیشی و تجدد

بر اندیشه و روش علامه امینی(ره)

نوشته: حسین انصاری 

 درباره ی علامه امینی گزارش های متعددی وجود  دارد . شاید به جرأت بتوان گفت که پاره‌ای از این گزارش‌ها سطحی نوشته شده و قابل الگوگیری نیستند. سال تولد، دوران تحصیل، اساتید و آثار،  تقریباً ًمسائلی است که در این نوشتارها تکرار می شود. در همین حال کمتر از چگونگی شکل گیری شخصیت، افراد یا کتاب‌های تأثیر گذار ، حوادث و رویدادهای تعیین کننده و مسافرت‌ها و … سخن به میان می‌آید. می‌دانیم که شکل گیری شخصیت کسانی مانند علامه  امینی حاصل چندین و گاهی دهها عامل تأثیر گذار است. غفلت از این عوامل و فراموش کردن جایگاه مهم آنها زیانبار بوده و پذیرفتنی نیست. برای درک دقیق از شخصیت افراد، باید عوامل شکل دهنده‌ی شخصیت، به خوبی مطالعه و بررسی شود. معمولاً این عوامل را به دو دسته (عوامل) درونی و (عوامل) بیرونی تقسیم می‌کنند. عوامل وراثتی و روانی از دسته‌ی اول و عواملی چون: عوامل محیطی، اجتماعی و فرهنگی جزو دسته‌ی بیرونی به شمار می‌آیند. تعلیم و تربیت، اساتید، محیط‌های رشد و تکامل، دوستان، دین، آداب و رسوم محیط زندگی، کتاب‌ها، سفرها، دیدارها و..  از نقطه‌های تأثیر گذار بیرونی در تکوین شخصیت انسان است.
اکنون می‌توان دریافت که در یادکرد عالمان دین و شخصیت‌های علمی آنان، برخی از نقاط مؤثر، یا از قلم افتاده‌ یا آنکه به خوبی و دقت بررسی نشده‌اند.
مثلاً اساتید، مدرسه‌ها، دروس و هم شاگردی‌های علامه امینی(ره) بررسی می‌شود، امّا جامعه شناسی محیط زندگی و فعالیت‌ها و مسائل فرهنگی- اجتماعی معاصر با او مسکوت می‌ماند. اینکه کدام جریان یا جریان‌های فکری می‌تواند بر ذهن و اندیشه‌ی علامه امینی(ره) اثر گذارده باشد، یا کدام دیدارها و سفرها تأثیر بیشتری در او داشته است؟! یا اینکه چه کتاب‌هایی و کدام نویسندگان به پویایی سخن و قلم او یاری رسانده است، پرسش‌هایی مفید و راهگشاست. در این نوشتار کوتاه، فرصتی برای پرداختن به همه‌ی این موارد نیست، بنابراین تنها به یادکرد شواهدی می‌پردازیم که می‌تواند نشانگر "تأثیر نوگرایی و تجدد فکری جهان اسلام بر روش و اندیشه‌ی علامه امینی(ره)" باشد